Khô mắt - bệnh của 'dân' văn phòng

Ảnh: Corbis.com.

Đang ngồi máy tính, nhiều khi Thanh (25 tuổi, Hà Nội) thấy mắt mờ đi, có lúc đau nhói như bị kim châm. Nghĩ là không sao, nhưng về sau mắt cô càng đỏ và đau nhức hơn, đến khi đi khám thì mắt đã bị biến chứng đỏ mãn tính.
> Những điều cần biết về bệnh khô mắt

Làm công việc văn phòng, cả ngày Thanh đã bù đầu làm việc bên máy tính, đến tối không đi chơi đâu thì lại ôm tivi. Gần đây, cô thấy mắt thường xuyên bị nhức, mỏi, khi đó cô chỉ nghĩ là do xem tivi, ngồi máy tính nhiều nên mắt mỏi, nghỉ ngơi thì sẽ không sao. Dù đã mua thuốc về tự nhỏ nhưng mắt cô không thấy đỡ mà càng nặng hơn.

"Nhiều lúc đang làm việc tôi chỉ muốn nhắm mắt lại, không muốn mở nữa, cảm giác mắt sưng lên, đau rát. Đi khám, biết mình bị bệnh khô mắt thì bệnh đã nặng, gây biến chứng", Thanh cho biết.

Thạc sĩ Hoàng Cương, Phó trưởng phòng Quản lý khoa học đào tạo, Bệnh viện Mắt Trung ương cho biết, khô mắt là tình trạng tổn thương lớp phim nước mắt do nước mắt tiết ra không đủ hoặc bốc hơi quá mức, gây tổn hại bề mặt nhãn cầu.

Phim nước mắt có tác dụng làm ẩm bề mặt giác mạc, kết mạc, bôi trơn mi mắt, ngăn không cho chất lạ bám vào mắt. Thông thường cứ 10 giây lớp phim này sẽ vỡ ra, bay hơi và mắt sẽ tái tạo một lớp mới bao phủ trên nhãn cầu. Tuy nhiên, với người bị bệnh khô mắt, chưa đến 10 giây lớp phim này đã vỡ ra trong khi mắt chưa kịp tái tạo.

Những trường hợp như Thanh không phải là hiếm gặp. Trong đó, nhân viên văn phòng có nguy cơ mắc cao, ước tính có khoảng 50% người làm văn phòng mắc các bệnh về mắt, trong đó chủ yếu là bệnh khô mắt.

Lý giải điều này, thạc sĩ Cương cho biết, trong vòng một phút mắt người chớp 12-18 lần, mỗi lần chớp nước mắt được tiết ra phủ lên toàn bộ mắt. Nhưng những người làm văn phòng, sử dụng máy vi tính nhiều do phải tập trung cao độ nên rất ít chớp mắt.

Ngoài ra, việc thường xuyên ngồi trong phòng điều hòa, độ ẩm thấp cũng khiến nước mắt bị bay hơi nhiều dẫn tới hiện tượng mắt bị khô. Những người bị bệnh thấp khớp, lupus, hội chứng teo tuyến tiết nước mắt, viêm bề mặt nhãn cầu, tiểu đường… cũng có thể mắc bệnh khô mắt.

Người bị bệnh có các biểu hiện như nhức mắt, khó chịu, khô mắt. Nặng hơn sẽ thấy cộm, ngứa, rát như có dị vật trong mắt, nhìn mờ, sợ ánh sáng, thạc sĩ Cương cho biết.

Khô mắt không phải là bệnh cấp tính nhưng nếu kéo dài, không được điều trị đúng cách có thể gây loét giác mạc và dẫn đến mù lòa. Thực tế, hầu hết người bệnh khô mắt chỉ đi khám khi bệnh đã nặng, giác mạc loét, kết mạc sừng hóa. Một số người có thói quen tự ý mua thuốc về nhà điều trị, điều này làm gia tăng biến chứng như đỏ mắt mãn tính, đục thủy tinh thể… gây mù lòa vĩnh viễn. Thậm chí, có bệnh nhân tự điều trị bằng các phương pháp phản khoa học như: đánh mắt bằng lá thài lài làm loét, thủng giác mạc, viêm mủ nhãn cầu dẫn tới phải khoét bỏ mắt.

Có nhiều phương pháp để điều trị bệnh khác nhau như: vệ sinh bờ mi (chườm nóng mi, xoa mi mắt), đóng điểm lệ, đeo kính giữ ẩm hoặc dùng liệu pháp thay thế nước mắt nhân tạo. Bác sĩ có thể kết hợp nhiều phương pháp dựa trên chẩn đoán nguyên nhân gây khô mắt.

Để phòng tránh bệnh khô mắt, theo thạc sĩ Cương những người làm việc nhiều trên máy tính nên uống nhiều nước, tránh ngồi ngay luồng gió bay ra của máy điều hòa và quạt gió, nhắm mắt lại vài giây khoảng 30 phút một lần để nước mắt tráng đều qua giác mạc. Khi thấy mắt có dấu hiệu nhức, mỏi, khô, rát người bệnh nên đến khám sớm.

Nam Phương

Chẩn đoán và điều trị đúng cách
Khi có những dấu hiệu trên kéo dài, tốt nhất người bệnh nên đến những cơ sở y tế hay chuyên khoa về mắt để được chẩn đoán và điều trị đúng cách, bởi đây không phải là bệnh cấp tính nhưng nếu không điều trị, trước tiên sẽ gây cảm giác khó chịu cho người mắc, để lâu dễ gây tổn thương giác mạc và là cơ hội cho bệnh loét giác mạc, mà loét giác mạc xem như thua vì đây là bệnh rất khó chữa, có thể dẫn đến mù lòa! 
Để định đúng bệnh này, người bệnh sẽ được bác sĩ chuyên khoa mắt thăm hỏi quá trình diễn tiến bệnh, khám toàn thân, khám mắt dưới kính hiển vi, đồng thời sẽ được thực hiện một số xét nghiệm chuyên biệt để có thể chẩn đoán rõ ràng, chính xác.
Khô mắt không chỉ là một bệnh mà là một tổn thương do nhiều yếu tố phức tạp tạo thành nên việc điều trị phải gồm sự kết hợp nhiều liệu pháp. Những biện pháp điều trị thường được áp dụng là: vệ sinh bờ mi (chườm nóng mi, xoa mi mắt), đóng điểm lệ, chườm nóng lạnh, dinh dưỡng, đeo kính giữ ẩm và liệu pháp thay thế nước mắt nhân tạo. Nước mắt nhân tạo là một loại dung dịch nhỏ mắt chứa polyme tan trong nước, hiện có 3 dạng: nước, nước-mỡ (liq-uidgel), mỡ (gel).
Trên thị trường hiện có rất nhiều loại nước mắt nhân tạo, các bác sĩ khuyên nên sử dụng loại không có chứa chất bảo quản, nếu có thì chỉ nên dùng loại có chứa 2 chất thay thế không ô xy hóa Purite và Polyquad (ít độc tính), không nên dùng loại có chất bảo quản bảo quản BAK (Benzalkonium) độc tính cao. Việc dùng thuốc nói chung phải tuân thủ đúng theo chỉ dẫn của thầy thuốc chuyên khoa, tùy theo loại hội chứng khô mắt.

Hội chứng khô mắt và viêm kết mạc dị ứng:
Viêm kết mạc dị ứng thường kèm theo khô mắt do rối loạn quá trình tiết nước mắt và tác dụng phụ của thuốc vì thế nên điều trị phối hợp với nước mắt nhân tạo.

Lệ bộ là sự phát triển của sinh vật để bảo vệ đôi mắt của chúng ta chống lại sự khô nóng trên đất liền khi chuyển từ cuộc sống dưới lên cạn cách đây hàng triệu năm. Kể từ đó cho đến nay, lệ bộ của chúng ta luôn bị tiếp xúc với nhiều yếu tố xấu, có thể phá vỡ trạng thái cân bằng, dẫn đến tình trạng khô mắt.

Ngày nay, khô mắt được xem là một sự rối loạn nghiêm trọng bởi vì nó có thể dẫn đến tổn thương vĩnh viễn của giác mạc và kết mạc. Trên thực tế, có khoảng 20% bệnh nhân tìm đến bác sĩ nhãn khoa do mắc bệnh khô mắt.

 

Những yếu tố nào ảnh hưởng gây ra khô mắt?

-          Tuổi cao có thể làm giảm lượng nước mắt sinh ra.

-          Bệnh thấp khớp hoặc những rối loạn nội khoa như bệnh tiểu đường, bệnh liên quan đến tuyến giáp.

-          Thay đổi hormone, ví dụ như thời kỳ mãn kinh.

-          Rối loạn dây thần kinh như sau khi bị đột quỵ gây hở mi.

-          Có thuốc như thuốc ngừa thai, thuốc ngủ, thuốc chẹn beta, thuốc chống dị ứng.

-          Ảnh hưởng khí hậu như thời tiết khô trong môi trường nóng, chạy máy lạnh.

-          Ô nhiễm môi trường như Ozon, bụi, các loại dung môi bay hơi.

Lệ bộ đảm nhận nhiệm vụ tinh tế giúp chúng ta nhìn thấy rõ ràng thông qua việc tiết ra nước mắt. Tất cả chúng ta rất quen thuộc với việc chảy nước mắt khi khóc hoặc khi có vật lạ kích thích mắt của chúng ta. Bình thường nước mắt tạo nên một màng phim mỏng phủ ở bề mặt nhãn cầu. Màng phim này có tác dụng giữ ẩm và còn tác dụng như là một lớp kính mỏng. Mắt khô là do bề mặt nhãn cầu mắt thiếu độ ẩm. Điều này có thể do lượng nước mắt tiết ra không đủ, hay do nước mắt bay hơi nhanh. Đôi khi do thành phần của nước mắt bị rối loạn.  Kết quả là giác mạc, kết mạc không được cung cấp đủ lượng nước mắt và dẫn đến bị khô mắt.

Làm thế nào bạn nhận biết được sự khô mắt?

Nếu bạn có những triệu chứng sau:

-          Cảm giác mi mắt dính vào nhãn cầu khi chớp mắt.

Yếu tố quan trọng nhất trong điều trị khô mắt là phải xác định được nguyên nhân không đủ độ ẩm và sau đó mới điều trị. Đôi khi, điều này không thể thực hiện được vì những bệnh lý không thể điều trị được (ví dụ như đối với trường hợp thấp khớp). Trong một số trường hợp không thể loại bỏ được nguyên nhân (ví dụ như  việc dùng thuốc đặc trị gây khô mắt).

Tuy nhiên, đối với những trường hợp trên, có thể điều trị triệu chứng bằng nước mắt nhân tạo. Cách này ngăn ngừa tình trạng khô ở giác mạc và kết mạc.  Do đó bệnh nhân thấy dễ chịu hơn. 

Trên thị trường có nhiều chất thay thế cho nước mắt. Bác sĩ nhãn khoa sẽ cho lời khuyên thuốc nào tốt nhất cho bạn. Những chất thay thế nước mắt chủ yếu gồm nước và tác nhân tạo độ nhớt. Tác nhân được sử dụng để bảo đảm chất thay thế nước mắt bám dính vào bề mặt mắt lâu hơn và chảy khỏi mắt quá nhanh.

 

Điều gì xảy ra nếu bệnh khô mắt không được chữa trị?

Hội chứng khô mắt là một tình trạng nghiêm trọng. Những cảm giác khó chịu ban đầu gia tăng: cảm giác có vật lạ và cảm giác khô mắt có thể xấu đi thành trạng thái nóng và đau. Mắt hầu như luôn đỏ và khi thức giấc, rất khó mở mắt. Viêm mạn tính của bờ mi mắt có khả năng làm tăng sự khó chịu này.

Ngoài những triệu chứng chủ quan trên, những lớp mô nhạy cảm của bề mặt nhãn cầu có thể bị tổn thương. Điều này là do sự gia tăng hàm lượng muối trong nước mắt ở bệnh nhân khô mắt, chính sự gia tăng này là nguyên nhân làm tổn thương giác mạc. Sự phá vỡ của màng phim nước mắt dẫn đến giác mạc và kết mạc không đủ độ ẩm và vì thế mắt khô. Ban đầu chỉ gây tổn thương nhỏ ở lớp ngoài của giác mạc và kết mạc. Nhưng trong những trường hợp nghiêm trọng, giác mạc có thể trở nên mờ và làm giảm thị lực. Nếu vẫn không được chữa trị, trường hợp xấu nhất là dẫn đến mù lòa.

Đây là nguyên nhân vì sao bạn nên để ý đến những dấu hiệu cảnh báo và đến bác sĩ để khám bệnh và để được tư vấn đầy đủ.